Auteur: Galerie Noord

de SNOEPWINKEL van Mariëlle Gebben en Peter Boersma

door Emmie Muller

Met gevoel voor smaak en in een ruim opgezette tentoonstelling presenteert Galerie Noord van 1 tot en met 24 mei 2021 het werk van Peter Boersma en Mariëlle Gebben. Na een stille tijd van avondklok, gesloten musea en lege zalen, gaan de deuren van hun Snoepwinkel open, waarin zij het publiek trakteren op een buitenaardse en imaginaire beleving.

Na zijn opleiding aan Academie Minerva startte Peter Boersma als grafisch vormgever zijn eigen bedrijf en ontwikkelde zich daarnaast als beeldend kunstenaar. In zijn vrije werk toont Boersma zich al even behendig als het gaat om compositie en vlakverdeling. Het basismateriaal waarmee hij werkt komt eveneens uit de wereld van het gedrukte woord. Boersma verzamelt oude documenten en geïllustreerde boeken die zijn uitgegeven rond 1900, maar ook Life en modetijdschriften uit de jaren vijftig en zestig maken deel uit van zijn collectie.

Zijn aan de collage verwante techniek is op zijn zachtst gezegd uniek te noemen. Met reepjes transparant plakband drukt en trekt hij fragmenten uit het originele papier weg en plakt deze snippers weer vast op een drager van mdf. Bij de keuze van het fragment wordt rekening gehouden met kleur, structuur, het licht-donker contrast en de dieptewerking. Door deze handeling meermaals te herhalen bouwt Boersma, snipper voor snipper en laag over laag, zijn beelden op. Het eindresultaat wordt met een epoxylaag afgedekt en ingepakt, zodat de zuurstof er niet meer bij kan en het plakband, ook na verloop van tijd, blijft hechten. 

De werken die Peter Boersma voor deze tentoonstelling heeft geselecteerd zijn geïnspireerd op het thema landschap. Waar in een voorgaande serie het landschap nog herkenbaar werd afgebeeld heeft Boersma in dit huidige werk gekozen voor een geabstraheerde benadering. Hiermee is de verbeelding die hij wil oproepen verrijkt. 

Boersma speelt een geraffineerd spel tussen abstractie en werkelijkheid. Net als je gewend bent geraakt aan de rijk gevarieerde nuances in de monochrome kleurvlakken, komt ineens een stukje realiteit om de hoek kijken. Dat maakt het spannend, omdat je het daar niet verwacht. Daarnaast is het werk een toonbeeld van gelaagdheid die je verstand hier en daar te boven gaat. De glimmende epoxylaag, die licht reflecteert, genereert naast een mentale afstand ook een verlangen om dichter bij het werk te komen. 

Die beweging van elementen naar voren laten komen en naar de achtergrond laten verdwijnen past Boersma ook toe als hij zijn composities opbouwt en de dieptewerking uit de originele foto in zijn eigen voorstelling verschuift en verplaatst. En niet te vergeten de laag van het lijnenspel, dat door de randen van het plakband overal zijn sporen nalaat en dienst doet als grote verbinder tussen de afzonderlijke stukjes papier. 

De landschappen van Boersma komen door zijn cinematografische inslag als buitenaards over. Je kan er in dwalen, verdwalen en weer thuiskomen. Het grote witte werk bij de ingang van de galerie getuigt daarvan. Na een lange reis is het goed toeven in deze gestolde witte stilte waarin de gemaakte bewegingen als herinneringen blijven nagonzen.

Mariëlle Gebben studeerde in 2017 cum laude af aan de Fotoacademie in Amsterdam. Haar foto’s zijn registraties van een geconstrueerde werkelijkheid. Hiervoor wordt in de fotostudio een opstelling gemaakt met materialen als gekleurd papier, glas, water en verf.  Wanneer de situatie is uitgelicht speurt Gebben door de zoeker van haar camera naar de gewenste compositie en legt deze met flitslicht vast. 

Mariëlle Gebben vertrekt in haar werk vanuit de taal. Naast haar verwantschap met auteurs die verhalen schrijven, laat zij zich inspireren door de wetenschap. Met de huidige technieken zijn natuurwetenschappers steeds beter in staat om de raadsels van het leven te duiden. Neem bijvoorbeeld de diepzee. Tegenwoordig weten we dat op die onherbergzame plek, waar het licht niet meer doordringt, het wemelt van de verschillende vissoorten die met hun futuristische verschijningsvormen in het donker toch hun weg weten te vinden. 

Deze (on)werkelijkheid heeft Gebben gestimuleerd om te denken in termen van oneidigheid en dat alles mogelijk kan zijn, zelfs een vreedzame en meer zachte wereld. Om met haar eigen woorden te spreken: ‘I am sensing a perfect world ‘. De waarheidsvinding, die door de wetenschap wordt aangereikt, is voor Mariëlle Gebben belangrijk en geeft grip op haar bestaan.

Met dit gedachtegoed in de hand, wordt de abstracte wereld die Gebben haar publiek voorspiegelt meer toegankelijk. En tegelijkertijd is die informatie helemaal niet nodig. De foto’s zijn niet bedoeld om naar te kijken, maar om te ondergaan. Gebben voert de abstractie zover door dat de herkenbare wereld er niet meer doorheen dringt en elke vorm van associatie geen houvast biedt. Precies op die grens tussen werkelijkheid en verbeelding begint het avontuur. De beelden staan zo op zichzelf, zijn zo verbonden aan hun eigen wetten, dat er niets anders overblijft dan een confrontatie met je eigen wezen en zijn. En lijken de beelden speciaal voor jou te zijn gemaakt.

Naast foto’s presenteert Gebben ook beelden die gemaakt zijn met gesmolten was van olieverfpastels. Aan deze waswerken, zoals zij ze zelf noemt, ligt een geheel andere techniek ten grondslag. Hier wordt op een drager van mdf, laag over laag, met het vloeibare materiaal gedruppeld, geschilderd en met een paletmes bewerkt. In deze waswerken laat ook Gebben zich inspireren door het landschap. 

Door de pasteuse dik gelaagde en schilferachtige huid zijn het eerder objecten dan schilderijen en tonen een verrassende verwantschap met de ‘collages’ van Peter Boersma. Temeer, omdat in de presentatie gekozen is voor een zelfde manier van inlijsten. Echter, de landschappen van Gebben, die als denker haar werk benadert, zijn mentaal van aard terwijl de landschappen van Peter Boersma, die zijn werk al doende en op intuïtie benadert, aards en fysiek zijn. Een mooier contrast kan je je niet bedenken, omdat daardoor de beelden van deze twee individuele kunstenaars elkaar versterken en aanvullen.

En dat is zo vreemd niet als je weet dat aan deze tentoonstelling een intensief werkproces is vooraf gegaan. Gedurende de lockdown hebben beide kunstenaars wekelijks hun nieuw gemaakte werk aan elkaar laten zien en kritisch bevraagd. Het resultaat van deze hechte samenwerking mag er zijn. De werken, die bescheiden zijn van formaat, zijn van plafond tot plint op speelse wijze als snoepgoed over de wanden uitgestrooid. Door deze manier van presenteren krijgt elk werk de aandacht en de ruimte die het verdient en blijft de inrichting, met maar liefst 53 beelden, licht en luchtig van sfeer. Smullen deze tentoonstelling, zowel voor denkers als kijkers.

ers.

Emmie Muller over Traceren

Met de tentoonstelling getiteld Traceren doen kunstenaars Esther IJssels, Peter Dijk en Faisel Saro beeldend verslag van hun zoektocht door heden en verleden, door ruimte en tijd. Tussen zichtbare en verborgen lagen borrelen betekenissen naar boven.

De tekeningen die Esther IJssels in deze expositie toont zijn gemaakt met acrylverf en zwarte inkt (fineliner) op handgeschept papier. De grondstof voor deze ambachtelijke papiersoort is pulp die gemaakt wordt van nat gemaakte snippers papier. Esther IJssels komt op dat idee na het opruimen en ordenen van het uitgebreide archief dat haar moeder nalaat als zij is overleden. De berg papieren die overblijft verwerkt IJssels tot pulp en blaast de oude documenten, als drager van haar werk, nieuw leven in. In de dynamische structuur van het papier zijn sporen van letters nog terug te vinden.

Mentale lagen die zich voordoen door gebeurtenissen uit het leven gebruikt IJssels ook in het omgaan met het aanbrengen van de acrylverf. Het werk wordt liggend op de grond gemaakt en met een in de verf gedoopte draad van anderhalve meter, conform de maatregelen van de coronacrisis, laat IJssels de verf boven het papier druppelen. 

Een proces waar het voornamelijk op intuïtie en gevoel aankomt. Het laten gebeuren. Nadien is het kronkelige lijnenspel aangevuld met dunne inktlijntjes. Een proces van bewust ingrijpen. Het eindresultaat laat zich lezen als een op gevoel gemaakte reis van A naar B zonder te weten waar de reis ooit begonnen of geëindigd is. Deze filosofische benadering roept associaties en vragen op over het leven zelf. Over het onderweg zijn of ergens aankomen. En wat heeft dan je voorkeur? In haar getekende ‘schatkaarten’ blijft Esther IJssels het antwoord op die vraag verschuldigd en kan je met je ogen dwalend over het papier de reis maken die je zelf wil…  

In tegenstelling tot het zoekende werk van Esther IJssels hanteert Peter Dijk in zijn werk een meer concrete en zakelijke aanpak. Gaandeweg zijn ontwikkeling heeft hij het pad van de traditionele landschapsschilderkunst verlaten en is een andere weg ingeslagen. Het linnen heeft hij vervangen door meubelstoffen, gordijnen of kledingtextiel en aan de gebruikelijke schildersgereedschappen heeft hij de rakel toegevoegd. Een rakel wordt normaal gesproken alleen in de zeefdrukkunst gebruikt, maar Peter Dijk weet beide disciplines op verrassende wijze te combineren.

Aan zijn werk gaat een uitgebreid onderzoek vooraf waarbij de plattegrond van een stad centraal staat. Maar niet zomaar een stad. Door aanbouw en afbraak groeit en slinkt elke stad met zijn tijd mee. Echter, Peter Dijk richt zich met name op steden die door hun beladen geschiedenis of door oorlogsgeweld en wrijving voorgoed getekend zijn. In deze tentoonstelling zijn vier schilderijen opgenomen van de stad Aleppo en één van Jeruzalem. Zijn aandacht gaat niet alleen uit naar het visuele aspect van de kaart, maar voelt zich ook betrokken bij de mensen die er wonen. In een poging om het beladen verleden en de aangebrachte schade weg te nemen, zoekt hij naar nieuwe structuren en daarmee naar een nieuw toekomstbeeld. Peter Dijk ziet zichzelf niet als een geëngageerd kunstenaar en onthoudt zich van een politiek standpunt. Door het weergaloze vogelperspectief dat hij in zijn werk weet te bereiken laat hij zijn bezoekers liever zweven boven ruimte en tijd.

Confrontatie, architectuur, het wandelen door heden en verleden, de levensweg. Ook in de tekeningen van Faisel Saro komen deze thema’s aan bod. Faisel Saro maakt zijn tekeningen op lichtdoorlatend kalkeerpapier. Een teer materiaal dat meteen reageert op vocht zoals inkt, acrylverf en overdrachtelijk gezien op bloed, zweet en tranen, levensvloeistoffen die zijn voorouderlijke geschiedenis in herinnering brengen. In het uitdragen van zijn werk is Faisel Saro op het punt gekomen om in zijn beeldende ontwikkeling zijn identiteit en daarbij de slavernijgeschiedenis wat meer los te laten. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. In de lagen van zijn werk en in zijn artistieke keuzes voor plekken die hij wil markeren, blijven gedachten aan zijn culturele erfenis meetellen.

In de grote tekening links bij binnenkomst van de galerie, is de Leidse kade in Amsterdam onderwerp van gesprek vanwege zijn neoclassicistische bouwstijl die in de Gouden Eeuw furore maakt als Nederland over de ruggen van slaven veel rijkdom vergaart. Het kan niet vaak genoeg gezegd worden, maar naar de wens van de kunstenaar: genoeg hierover.

Faisel Saro maakt zijn werk voor iedereen, ongeacht zijn herkomst of verleden. Zijn tekeningen noemt hij sociogrammen en naar eigen zeggen is een sociogram een grafische weergave van sociale verbindingen. Saro maakt dat zichtbaar in gelaagde beelden waarbij hij architectonische elementen zoals ramen en gevels uitbeeldt in uiterst fijne en strakke lijntjes en laat daar de energie van menselijk verkeer als een deken van vlekken en vegen overheen vallen. Het werk oogt niet alleen fysiek het is ook letterlijk met inzet van lichaam en geest gemaakt. Naast tekenen, knipt, plakt, schuurt, prikt en krast Saro zich een weg naar het eindresultaat. En daar, waar het getekende stopt, echoot de verbeelding in de plooien van het kalkeerpapier nog lang na.

Traceren; zoeken naar de bron, je weg bepalen of beperken, open laten of een andere weg inslaan, track en trace: waar is mijn pakje? En wie kom je tegen? In de lagen van het werk worden verleden en toekomst gekoppeld aan de actualiteit van vandaag. De drie heel verschillende kunstenaars hadden die relatie niet beter op de kaart kunnen zetten.

/span>